Bitwa pod Orszą - Historio.plBitwy Bohaterowie i dowódcy Historia Polski Newsy Wojsko i konflikty 

Bitwa pod Orszą 8 IX 1514

Bitwa pod Orszą 8 IX 1514. Na przeciw siebie stanęły dwie wielkie armie, moskiewska dowodzona przez Ivana Czeladnina w sile około 95 000 żołnierzy oraz armia litewsko-polska pod dowództwem księcia Konstantego Ostrogskiego liczące w sumie 30 000 wojska.

bitwa pod Orszą - przyczyny potyczki

Bitwa pod Orsza to starcie dwóch ogromnych armii. Do takiej sytuacji i bitwy pod Orszą doprowadziły ataki Rosjan. Był to kulminacyjny moment 10-letnich wojen z Rosją. Były one bardzo krwawe i intensywne a miały miejsce w latach 1512-1522. Sama bitwa pod Orszą była jedną z wielu potyczek na wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej Obojga Narodów z Rosjanami którzy próbowali po raz kolejny podbić ziemie Polski. Do samej bitwy pod Orszą doprowadziły dwie kwestie, pierwsza to przyjęta polityka zbierania ziem Rosyjskich za czasów Iwana III kontynuacja rządów i polityki cara nastąpiła także po przejęciu władzy przez jego syna. Drugim powodem jaki doprowadził do rozegrania się tej bitwy było miasto Smoleńsk o które pomiędzy Polakami połączonymi z Litwinami a Rosjanami wojna rozgrywała się przez długi czas.

manewry przed bitwą

W 1512 roku, jesienią armia moskiewska ruszyła na ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego i została zatrzymana pod murami Smoleńska którego Rosjanie nie potrafili zdobyć. W 1513 roku Rosjanie dwukrotnie podejmowali próbę oblężenia i zdobycia twierdzy Smoleńsk lecz i tym razem ich próby kończyły się fiaskiem. W kolejnym roku armia moskiewska podejmuje kolejną wielką ofensywę celem zdobycia Smoleńska, miasto upadło 30 lipca 1514 roku.Król Polski przeznaczył duże środki oraz zaangażował wiele rycerstwa by popędzić z odsieczą na wschód w stronę Smoleńska. Niestety ratunek nie zdążył przybyć w porę nim miasto zajęli Rosjanie. Król Zygmunta I został z wojskiem na wschodnich ziemiach Polski nękając wojsko moskiewskie ciągłymi atakami.

działania polityczne

W sierpniu tego roku zawarł też pakt przeciwko najeźdźcy, sojusz do wspólnej walki i ewentualnego podziału łupów zawarty został z wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego Albrechtem Hohenzollernem. Sytuacja zakonu krzyżackiego była podobna do sytuacji Polski która broniła się przed zakusami moskiewskimi którzy rościli sobie prawa do większości ziem dzisiejszej Ukrainy i Białorusi które w tamtym okresie były od dłuższego czasu we władaniu króla Polski. Krzyżacy natomiast obawiali się cesarstwa niemieckiego które chciało zagarnąć ich ziemie.



Efektem sojuszu z wrogiem było zdobycie kolejnego wroga co doprowadziło w 1515 roku do wspólnego uderzenia armii Cesarstwa Niemieckiego razem z Wielkim Księstwem Moskiewskim z dwóch stron na ziemię Polski, analogiczna sytuacja nastąpiła w XX wieku podczas wybuchu II wojny światowej. Jak tylko Smoleńsk został opanowany przez wojska moskiewskie ruszyły one natychmiast na zachód. Dowódcy moskiewscy mieli nadzieję że uda im się odciąć pod Orszą przeprawę posiłków wojsk polsko-litewskich które nadciągały na pomoc w odzyskaniu utraconej fortecy Smoleńska. Reszta Litwinów i Polaków znajdowała się w tym czasie nieopodal Mińska, król Zygmunt zdecydował pozostać z wojskiem w sile 4 000 pod Borysowem, dowódca Konstanty Ostrogski zebrał wszystkie swoje siły i wyruszył w stronę Orszy. W ostatnich dniach sierpnia Polscy dowódcy dostali informację o zbliżającej się armii moskiewskiej której dowodzi koniuszy Iwan Czeladnin. 

przed bitwą

Siły litewsko-polskie jak stara tradycja Polska nakazywała ustawione zostały tak by kulminacja bitwy i jej rozstrzygnięcie rozegrało się w samym centrum pomiędzy obiema armiami. Siły moskiewskie zawiązane miały zostać tak by wszystkie znalazły się w jednym miejscu i wtedy oddziały husarii miały przeprowadzić szarżę ze skrzydeł rozbijając całe siły wroga. W środkowym szuku po jego lewej stronie umieszczono wojsko polskie, w środku szyku ustawione zostały na pierwszy rzut piechota wraz z częścią artylerii.

Następnie obok miejsce zajął naczelny huf pod dowództwem Wojciecha Sampolińskiego z siła dziesięciu chorągwi zaciężnych wraz z lekkozbrojną chorągwią nadworną i ochotnikami do walki z Polski. Lewe skrzydło obsadzone zostało przez dziesięc chorągwi kopijników z Polski dowodzonych przez Świerczowskiego, utworzyły one walny huf polskich sił. Na prawym skrzydle rozmieszczone zostały główne siły wojsk litewskich. Prawie i lewe skrzydło sprzymierzonych armii powierzono pod osłonę lekkiej jazdy litewskiej. Kunsztem dowódczym wykazał się Ostrogski który dostrzegł możliwości jakie dawało ukształtowanie terenu okolicy i postanowił obsadzić wąwóz kilkoma oddziałami roty piechoty. W wąwozie na wypadek wciągnięcia wojsk wroga postawił także wsparcie poprzez artylerię.

przebieg i taktyka

Mniej więcej w południe prawe skrzydło moskiewskie w postaci pułku Bułhakowa ruszyło do ataku z zadaniami oskrzydlenia wojsk koronnych. Bez zastanowienia, nie czekając na decyzję hetmana na wroga wyruszyły oddziały Sampolińskiego, jednak pod naporem przeważających oddziałów wroga Sampoliński zmuszony zostały do wycofania się w obręb osłaniany przez polską piechotę i artylerię.
Intensywny napór artylerii w postaci ognia rusznic i kul armatnich zatrzymał szaleńczą szarżę przeciwnika. Wspierany przez piechotę i artylerię Sampoliński ponownie wydał rozkaz do ataku stając na czele szarży koronnej jazdy ciężkiej, tym razem udało mu się dużą część wojska moskiewskiego rozproszyć oddalając główne siły nieprzyjaciela. Sampoliński nie poprzestał ruszył za wrogiem co doprowadziło do przyparcia przez niego wroga do Dniepru.

Bułhakow nie otrzymał podczas swojego ataku i odwrotu żadnej pomocy z armii moskiewskiej, jak napisał kronikarz Zygmunt Herberstein to dlatego że był w prywatnym sporze z głównym dowódcą wojsk moskiewskich Czeladninem. Prawe skrzydło polskie nacierane było przez pułk kniazia Andrieja Oboleńskiego przeciwko któremu Ostrogski posłał jazdę litewską która zatrzymała atak wroga a następnie zaczęła odpychać nieprzyjaciela. Czeladnin wzmocnił natarcie Oboleńskiego posyłając część swojego pułku wraz z oddziałami wojewody Rostowskiego do pomocy. Przeważające wojska atakujące pozwoliły Ostrogskiemu przeprowadzić pozorowany odwrót kierując się w stronę wąwozu gdzie wojska moskiewskiego znalazły by się w straszliwej pułapce.

krwawa rzeź w obronie Polski czyli bitwa pod Orszą

Ostrogskiemu perfekcyjnie wyszedł zaplanowany manewr odwrotu, siły wroga dostały się w sam środek wąwozu. Armia ze wschodu mocno zaskoczona została mocno ściśnięta w wąwozie, idealnie wypełniając taktykę jaką Polacy wyznaczyli przed bitwą. Rozpoczęła się rzeź, lawina pocisków artyleryjskich dziesiątkowała siły moskiewskie, od kul armatni zginęli Iwan Temko Rostowski a także kniaź Andriej Oboleński. Zagłada pułku z dowódcą Oboleńskim była początkiem zagłady całej moskiewskiej armii. Ostrogski poprowadził do szarży swoje oddziały których impet sprawił że wrogie wojska Czeladnina rozstąpiły się w centrum. Czeladnin zdołał jednak cofnąć się i uciec do obwodu swojej tylnej straży co jednak nie uratowało dowódcy moskiewskiego.

Lekkozbrojna armia Radziwiła wraz z ciężką jazdą dowodzoną przez Świerczowskiego dotarła i tu czego efektem było doszczętne rozbicie wroga. Nasze wojska ruszyły w pościg za uciekinierami którzy zostali wybici kilka kilometrów od miejsca bitwy pod Orszą. Uciekający w panice nieprzyjaciele wpadli w ślepą uliczkę zatrzymując się nad rzeką Kropiwną. Przed godziną osiemnastą bitwa pod Orszą była już zakończona, do późnych godzin nocnych trwała pogoń za uciekającymi niedobitkami. Wielu złapano i zabrano jako jeńców, zdobyte zostały także cenne łupy wśród których znajdowały się liczne różnorakie dobra.

zobacz też:

Leave a Comment